Cover

Radio NED fm
Lenny Kuhr ...

... laat haar gevoel spreken in haar muziek

Ton van Rooij

Ze zit al bijna een halve eeuw in het vak, maar denkt er nog láng niet aan om te stoppen: singer-songwriter, kleinkunstenares, dichteres en schrijfster Lenny Kuhr. Dat blijkt ook wel uit haar agenda, want nog tot en met mei 2017 toert de Brabantse, die in 1969 in één klap beroemd werd met het lied De troubadour, door Nederland en Vlaanderen met haar theaterprogramma Gekust door de eeuwigheid, geënt op haar gelijknamige boek. Hierin verwoordt ze via overdenkingen, liedjes en gedichten de grote betekenis die spiritualiteit al vele jaren voor haar heeft.

Verscheidene kunstzinnige familieleden
Voor Lenny Kuhr, geboren op 22 februari 1950 in Eindhoven, was het als kind al zo helder als kristal: zangeres, dát wilde ze later worden!
Zat muzikaliteit bij haar in de familie? “Nee, absoluut niet”, zegt de artieste. “Wel kunstzinnigheid. Zo was mijn opa, Willem Kuhr, kunstschilder. Bijzonder vaardig was hij in het maken van filmaffiches, want die werden toen nog geschilderd. Dat was heel stoer werk! Elke week maakte hij zulke affiches, voor álle bioscopen in Eindhoven. En had een film plaatsgemaakt voor een andere, dan schilderde hij over de oude affiche heen. Hij maakte ook aquarellen, maar het allermooist vond ik zijn meer reclameachtige werken. Ook mijn oom Jan Kuhr was kunstschilder. Verder heb ik een neef, Hans Kuhr, die in de tijd dat hij fotograaf was werk van een heel hoog niveau afleverde. En mijn vijf jaar jongere zuster Ine is actrice. Ze heeft ook gezongen, met name in musicals, maar acteren is echt haar passie en dat heeft ze dan ook verreweg het meest gedaan. Samen hebben we een aantal keren voor publiek gezongen.”
In 1967 won Lenny in haar geboorteplaats het Cabaret der Onbekenden, waarmee eerder haar stadsgenoten Anneke Grönloh en Armand waren ontdekt, en beleefde ze met een optreden in het VARA-programma Nieuwe Liedjes haar televisievuurdoop. Een jaar later bracht ze haar eerste single uit, Laat maar, met een tekst van Armand, gevolgd door De zigeunerjongen.

Op haar 19e winnares van Eurovisie Songfestival
In 1969 nam ze in Madrid namens Nederland deel aan het Eurovisie Songfestival. Met het door haarzelf gecomponeerde en door David Hartsema geschreven lied De troubadour behaalde ze prompt de (gedeelde) eerste plaats.
Hoe was het om dit prestigieuze festival te winnen? “Heel bijzonder!” antwoordt ze vol elan. “Dat gaf me het gevoel dat ik op een goed spoor zat. Ik merkte al heel snel dat ik te allen tijde mijn hart moest blijven volgen. Ik wilde geen hitzangeres worden.     

Als ik toevallig eens een hit had, vond ik dat best leuk, dat wel, maar dáár deed ik het niet voor.”
In de jaren ‘60 had zanger Boudewijn de Groot furore gemaakt met Nederlandstalige chansons als Een meisje van zestien en Welterusten, meneer de president, wat hem tot een soort moderne troubadour had gemaakt. Had De Groot soms als inspiratiebron gediend voor De troubadour? “Nee, ik was eerder geïnspireerd door Ramses Shaffy”, geeft ze aan. “Ik was niet zo’n fan van Boudewijn de Groot. Dat wil zeggen: ik vond het wel mooi wat hij deed, maar pas echt warm werd ik van Ramses Shaffy. Zijn werk raakte mijn hart. Dat kwam door de bevlogenheid, de lyriek die erin zat. Om diezelfde reden vond ik Mahalia Jacksons muziek te gek. Ook vond ik het fantastisch dat zij zich een keer van pure overgave op de grond wierp. Ik hou van mensen die met passie zingen, die zichzelf totaal kunnen verliezen in hun muziek. En Ramses Shaffy was de eerste Nederlander bij wie ik dat heel sterk zag. Bovendien vond ik dat zijn teksten van hoge kwaliteit waren.”
Heeft zij ooit de samenwerking met hem opgezocht? “Jawel, maar pas véél later. Ramses zat toen in een bejaardentehuis, omdat hij niet meer voor zichzelf kon zorgen. Maar hij is wel een paar keer naar mijn voorstellingen gegaan. Die vond hij práchtig. Het is wel zo dat hij tot op het laatste moment vasthield aan zijn persoonlijke smaak. Zo kwam het in die periode ook wel eens voor dat hij een voorstelling [van een ander] bezocht, na enige tijd opstond en dan met gedragen stem zei: ‘Ik geloof hier niets van!’ Haha! Maar mijn voorstellingen vond hij dus prachtig. Hij zei een keer tegen me: ‘Jij moet het hart van Amsterdam gaan verwarmen!’ Ik ben hem toen op gaan zoeken in het verzorgingshuis in Amsterdam waar hij verbleef. Hij is aan de piano gaan zitten en samen zijn we gaan zingen. Voor niemand, gewoon voor ons. Dat was zó’n mooie, dierbare beleving!”

Songfestival in 60 jaar tijd danig veranderd
Door de jaren heen is het Eurovisie Songfestival danig veranderd. Hoe kijkt Lenny daar tegenaan? “Ik vind dat je nooit een ontwikkeling kunt tegengaan, ook als deze je niet zo zint. Ik vond het bijvoorbeeld heel erg jammer dat het orkest verdween. Ik snapte het wel, want ja, er waren op een gegeven moment zoveel podia dat ze natuurlijk niet de verwachting konden waarmaken om op elk podium de muziek goed te laten klinken. Dus ze hebben toen tegen de artiesten gezegd: ‘Zing maar met een orkestband.’ Ik denk niet dat ik dan nog meegedaan zou hebben, want ik moet er niet aan denken om met een muziekband te zingen; dat noem ik geen muziek maken. En natuurlijk, tegenwoordig spelen bij het songfestival ook commerciële belangen een uitermate grote rol. Het gaat er niet eens zozeer meer om wie er wint, maar meer om het festival zélf.”
In 2015 nam ook Australië deel aan het songfestival. Daartoe was het land in de gelegenheid gesteld omdat het evenement dat jaar zijn 60e verjaardag vierde én omdat het Down Under, waar het door SBS wordt uitgezonden, razend populair is. Zanger Guy Sebastian werd toen vijfde met Tonight Again. Een jaar later was Australië opnieuw van de partij, ditmaal met de van Zuid-Koreaanse komaf zijnde Dami Im, wier song The Sound of Silence nóg hoger eindigde: op de tweede plaats.
Wat vindt Lenny ervan dat Australië toegevoegd is aan het deelnemersveld? “Australië is een interessant land, omdat het een rijke muziekcultuur heeft. Daar kunnen veel landen nog een puntje aan zuigen! Nederland zond dit jaar Douwe Bob [wiens americanasong Slowdown de tiende plaats behaalde], maar in Australië heb je héél veel van dat soort zangers! Wij Nederlanders vinden dergelijke muziek dan bijzonder, maar dit soort kwaliteit kom je in Australië, en ook in Amerika, veel vaker tegen dan in Nederland. Ik vind dat wat Douwe Bob laat horen mooi en goed gedaan is, maar niet authentiek is.”

Uiterst succesvol in Frankrijk
In de jaren na het songfestival oogstte Lenny bijzonder veel succes in Frankrijk. Ze werkte daar voor onder andere de televisie en had er diverse hits, waaronder Jesus Christo, dat in 1972 op nummer 1 stond en waarvan meer dan 100.000 exemplaren verkocht werden. “Ook ben ik op tournee geweest met zanger en acteur Georges Brassens”, vertelt de chanteuse. “Hij was indertijd een van de grootste sterren van Frankrijk, écht een man van het chanson. Hij was zo onaanraakbaar, zo groot. Als ik hem gadesloeg terwijl hij aan het werk was, sprak zijn integriteit me heel erg aan.”
Over het zingen in de Franse taal zegt ze: “Dat ging me heel goed af. Ook in andere vreemde talen heb ik gezongen, zoals af en toe in het Spaans en Engels, maar het meest heb ik gezongen in het Frans.”

Hoog in Top 40 met Visite
In mei 1973 werd ze slachtoffer van mishandeling op het station van Haarlem. Een hierbij opgelopen ernstige neusverwonding werd bij het VU Medisch Centrum in Amsterdam operatief behandeld door kno-arts Gideon Bialystock, met wie ze in 1974 in het huwelijk trad. Ook ging ze over tot het jodendom – niet zozeer vanwege de religieuze als wel de spirituele aspecten die hieraan verbonden zijn. Ze kregen twee dochters: Sharon in 1975 en Daphna in 1980. Sharon heeft een zoon, Ozz (2004), en een dochter, Lihi (2005). Lenny’s derde kleinkind, Daphna’s zoon Eliah, werd op 29 oktober 2015 geboren. Haar kinderen wonen al sinds jaar en dag in Israël, waar ze zelf ook enige jaren heeft geresideerd. Tegen het eind van de jaren ’70 ontmoette Lenny tekstschrijver en auteur Herman Pieter de Boer, met wie ze ging samenwerken en die van 1981 tot 1993 haar levenspartner was.
In 1980 speelde ze zich flink in de kijker met de single Visite. Dit lied, waarvan Herman Pieter de Boer de tekst geschreven had, piekte op nummer 2 in de Nederlandse Top 40. Een vocale bijdrage op Visite leverde de Franse jongensgroep Les Poppys, die in 1971 met Non, non, rien n'a changé in Nederland een nummer 1-hit gescoord had.
“Met Les Poppys had ik eerder veelvuldig opgetreden in Frankrijk”, vertelt Lenny. “Hun dirigent, Jean Amoureux, die ik goede kende, had ik gevraagd of Les Poppys samen met mij Visite wilden zingen en daar zei hij meteen ja op. Hij was helemaal weg van het lied. We hebben de zang van Les Poppys in Parijs opgenomen. Die kinderen hebben tot een uur of elf ’s avonds, toen ze allemaal begonnen te gapen, in de studio gezeten. In Nederland zouden wij dat niet goedkeuren, want de wet op de kinderarbeid verbiedt dat. Maar in Frankrijk mocht dat wel.”
Het gigantische succes van Visite had echter ook een keerzijde. “Hierdoor had ik het image gekregen van het meisje van de vrolijke liedjes. En als iets vaak herhaald wordt, dan word je daar zó mee geïdentificeerd dat al het andere mooie dat je hebt gemaakt er door overschaduwd wordt. ‘O, dat is dat zangeresje van Visite’, denken mensen dan.”

Jaar lang in diep dal door stemverlies
In 1993 verloor Lenny haar stem en het vermogen om te spreken, hetgeen een immense impact op haar leven had.
Is haar ooit duidelijk geworden waardoor haar stemproblemen veroorzaakt waren? “Er bestaat een naam voor, maar dat wist ik toen nog niet: spasmodische dysfonie. Een jaar lang heb ik helemaal niet kunnen praten en zingen. Als ik probeerde te praten, hakkelde ik, omdat ik klinkers aan het begin van een woord niet meer kon uitspreken. Voor zulke woorden zette ik dan een h. Dus dan zei ik niet ‘Amsterdam’ en ‘ik’, maar ‘Hamsterdam’ en ‘hik’. En dan kun je in feite niet meer praten, aangezien heel veel woorden met een klinker beginnen. Ik was diep bedroefd, omdat ik dacht dat ik nooit meer zou kunnen zingen. Daarom heb ik na enige tijd afscheid genomen van mijn stem. Nadat ik door dat hele proces van loslating was gegaan, kwam mijn stem weer een beetje terug. Ik dacht: ‘Weet je wat, ik doe het hiermee.’ En toen ben ik gewoon weer gaan zingen. Geleidelijk aan werd mijn stem beter, maar pas na zes, zeven jaar was hij weer helemaal als vanouds. Ik ben inmiddels op een leeftijd waarop ik voel dat ik de rijkheid van de jaren heb, maar ook dat ik niet meer gebonden ben aan het zingen. Vroeger dacht ik: ‘Wie ben ik als ik niet zing?’ Dat heb ik niet meer. Dat zou ik nu makkelijk los kunnen laten.”

Nieuwe impuls aan carrière dankzij echtgenoot Rob Frank
In 2001 kwam Lenny met Fadista, een album met Nederlandstalige fado's. Bij de presentatie hiervan in Eindhoven ontmoette ze Rob Frank, met wie ze twee jaar later in het huwelijksbootje stapte. Samen bleken ze ook liedjes te kunnen maken. Ze kan niet voldoende benadrukken hoe waardevol zijn inbreng is geweest en nog steeds is. “Rob heeft me echt op de kaart gezet. Na mijn stembreuk had ik het even moeilijk, omdat ik weinig werk had en geen goede manager had. Toen Rob mijn manager werd, ging alles meteen goed. Ook schreef hij hele mooie teksten voor mij. We zijn albums gaan maken en hij regelde optredens voor mij. Verder kookte hij in de theaters waar we speelden, wat hij nog steeds doet. Terwijl wij aan het soundchecken waren, stond hij in de keuken. En als we klaar waren met de soundcheck, kregen we altijd een heerlijke maaltijd voorgezet.”

Zichtbaarder bij groot publiek door tv-optredens

Op 5 januari 2011 was de zangeres op televisie te zien in de eerste aflevering van Ali B op volle toeren. In dit programma, gepresenteerd door Ali B, een Nederlandse rapper van Marokkaanse afkomst, maakten steeds een Nederlandse artiest die al geruime tijd meedraait en een (andere) rapper hun eigen versie van een hit van de ander. Lenny gaf met Spijt een eigen draai aan Mama Sorry van Keizer, een in Suriname geboren Nederlandse rapper. Keizer had De troubadour in een rapjasje gestoken en drong hiermee in de Single Top 100 door tot nummer 50.
Hoe kijkt ze terug op haar deelname aan Ali B op volle toeren? “Ik sta altijd open voor nieuwe dingen en vooral als het, zoals in dit geval, met integratie te maken heeft. Bovendien bood het de mogelijkheid om te komen tot een soort wederzijdse beïnvloeding. Dat leek mij geweldig: om contact te maken via de muziek. Ik heb het nummer van Keizer een fado-achtige feel gegeven en er vervolgens een funky ritme in verwerkt. Keizer had in de gevangenis gezeten en toen hij voor de derde keer vastzat, had hij een brief naar zijn moeder geschreven; dat is uiteindelijk Sorry Mama geworden. Dat was een soort excuus, zo van: ‘Sorry dat ik het heb gedaan.’ Ik heb als moeder een antwoord gegeven op zijn smeekbede. Dat lied, Spijt, heeft veel mensen geraakt. Als een mens spijt heeft, is dat zó iets moois! Spijt iets je echt diep, dan betekent dat dat je inziet dat je er zó vreselijk naast gezeten hebt. En dan vóelt de ander dat. Pas dán kan hij of zij je vergeven.”
Over Ali B is ze zeer te spreken. “Hij is echt iemand die verbindt, die mensen bij elkaar probeert te brengen. Dat vind ik echt een hele mooie trek van hem. Ik vind hem een hoogstaand persoon.” (Waarop haar man Rob op de achtergrond vraagt: “Heb je het over mij?” – wat haar aan het lachen maakt.)
Datzelfde jaar maakte Lenny wederom goede sier bij het grote publiek dankzij haar optreden in het populaire tv-talkshow De Wereld Draait Door. Toen zong ze Triest in mij, de van haar album Fadista afkomstige Nederlandse interpretatie van de fado Canção do mar (1955) van Amalia Rodrigues.

Lied Moederhart uit het hart gegrepen
In de zomer van 2014 had Lenny via FaceTime een gesprek met haar jarige kleindochter Lihi in Israël toen daarginds opeens de sirenes gingen loeien vanwege in aantocht zijnde raketten. Omdat de dichtstbijzijnde schuilkelder voor Lihi en de andere gezinsleden zich aan de overkant van de straat bevond en haar moeder net onder de douche vandaan kwam, waren ze genoodzaakt om in huis te blijven. Gelukkig bleef iedereen ongedeerd, maar toen Lenny haar kleinkind even later opnieuw zag, lachte ze niet meer en was ze naar eigen zeggen in vijf minuten tijd tien jaar ouder geworden.
Wat ging er door Lenny heen toen ze het luchtalarm hoorde afgaan? “Toen schrok ik wel even. Wanneer er kinderen in het spel zijn die moeten rennen voor hun leven, waar dan ook ter wereld, grijpt me dat altijd enorm aan. Dat wij, als mensheid, het zover hebben laten komen en dit goedkeuren!”
Door deze heftige gebeurtenis was de singer-songwriter de hele zomer geblokkeerd in haar expressie. Omdat ze vond dat ze er op de bühne iets mee moest doen, schreef en componeerde ze uiteindelijk het lied Moederhart, dat ze vervolgens op single uitbracht. Hierin roept ze alle vrouwen van strijdende partijen op om zich te verenigen in hun diepe verlangen naar vrede, eenheid en een wereld waarin kinderen veilig zijn.

Sterke binding met spiritualiteit

Bij Dabar-Luyten verscheen in september 2015 Lenny’s allereerste boek, Gekust door de eeuwigheid – Reis naar een ruimer bewustzijn. Deze 120 pagina’s tellende publicatie bevat overwegingen, gedichten, liedteksten en meditaties die een neerslag zijn van het proces van toenemende verdieping dat zich door de jaren heen heeft gemanifesteerd in haar repertoire en bij haarzelf. De grote rol die spiritualiteit al decennia lang in haar leven speelt staat hierin centraal.
“Spiritualiteit is voor mij iets heel aards”, zegt ze. “Het heeft te maken met overgave, alles vervatten in het geheel, leeg zijn van geest en je laten inspireren. Toen mijn stem brak, heb ik een heel transformatieproces doorgemaakt. In het spirituele proces heb je een moment waarop, zoals ik dat zelf noem, de steen breekt. Dan breken alle vormen in de mens. Want de men zit vol met gedachten en ideeën over hoe het allemaal hoort te gaan, wie je bent, enzovoorts. Als dat doorbroken wordt, gaat alles stromen. Dat is bij mij gebeurd. Ik was na het loslaten van mijn stem eerst helemaal leeg, waardoor er een enorme stilte in me viel. Die stilte gaf me totaal nieuwe inzichten en inspiratie. Dat heeft mijn leven ten voordele veranderd en mij als mens vernieuwd. Ik zie de dingen nu met een veel frissere blik. Vanuit die inspiratie werk ik.”
De kiem voor haar boek werd zo’n 20 jaar geleden gelegd, toen ze haar spirituele doorbraak kreeg. “Toen begon ik van alles op te schrijven in notitieboekjes: contemplatieve gedachten, poëtische ingevingen, wijsheden... Ik hoefde daar bijna niet voor te gaan zitten: het stróómde gewoon binnen bij me. Op een gegeven moment had ik zóveel opgeschreven dat we zijn gaan denken aan een boek. Het is een relatief dun boek geworden, omdat we enkel een selectie van alles wat ik aan het papier had toevertrouwd hebben uitgebracht.”
Gekust door de eeuwigheid is tevens de titel van haar huidige theatervoorstelling. Maar dat is niet het enige waar ze druk doende mee is. Want, laat ze zich ontvallen, “er komt weer een nieuwe cd aan. Ik hoop dat deze begin komende winter zal uitkomen. Dit album zal een weerslag zijn van mijn theaterprogramma, zodat spiritualiteit hier als een rode draad doorheen zal lopen. Ik ben blij dat er weer een album komt, want ik heb héél veel mooi nieuw materiaal. Veel van de liedjes op de cd zullen fado-achtig zijn, ook omdat mijn nieuwe gitarist, Reinier Voet, die heel goed kan spelen.”

Breed muzikaal spectrum
Het moge duidelijk zijn: Lenny’s muzikale spectrum is behoorlijk breed. Hoe zou zij zichzelf als muzikante willen omschrijven? “Dat vind ik moeilijk om te zeggen. De composities maak ik bijna altijd zelf en ik leg de lat hiervoor altijd hoog. Dat betekent niet dat ik nooit eenvoudige liedjes maak, maar de meeste van mijn liedjes hebben toch een bepaalde moeilijkheidsfactor. Dat wil zeggen: juist op het moment dat het, zeg maar, obligaat lijkt te worden, doorbreek ik het patroon en ga ik een andere kant op. Je zou kunnen zeggen dat ik een soort fusionmuziek maak, muziek die een mix is van verschillende muziekstijlen en maatsoorten. Dat komt ook doordat wij Nederlanders op muzikaal gebied eigenlijk geen cultuur hebben en ik daarom maar mijn eigen smaak volg. Die is het meest gebaseerd op Zuid-Europese en Zuid-Amerikaanse muziek, met fado en Franse muziek voorop. Dát zijn vooral de genres waarin ik werk, veel meer dan in pop.”

Nadere informatie www.lennykuhr.com

 

Send an E-Card

E-CardClicke here to send a free Holland Focus e-card to your friends and family.

Colouring Picture

Colouring PictureSpeciaal voor de Troonswisseling.
Fun for the children! Download a full size picture here.